Культурология Литературоведение Научные статьи Психология Философия

Черкез-алининъ эсерлеринде ахлякъий идеалнынъ инкишафы (XX асырнынъ 70-80-нджи йыллары)

DIGITAL CAMERA

Сеферова, Ф.А.

Малюм ки, эдебиятта яратылгъан эр бир эсер белли бир дереджеде дегерли ола бильмез. Амма эр бири озь заманында девирге менсюп меселелерни чезмеге буюк хызмет эте. Эшреф Шемьи-заденинъ: «Земане языджы озь девринен адым атмакъ, озь деврининъ севиесинде0н ашагъы олмамакъ керек»,– деген сёзлерининъ догърулыгъыны, келишиклигини Черкез Алининъ «Сабалар къучагъында» ве «Джумертлик» романлары мисалинде корьмек мумкюн [1]. Етмишинджи сенелери койлюлернинъ алты, федакяр эмеклери акъкъында чокътан-чокъ эсерлер яратылгъан. Бу мевзу узеринде чокъ языджылар ишлеген. Амма Черкез-Алининъ иджады башкъаларыны текрарламай. Эльбетте, бу девир языджыларынынъ эсерлери мевзу зенгинлигинен айрылып туралар. Бу, девлетнинъ маддий ве маневий байлыкъларыны яратыджы – совет адамларыны, партия ве укюметни, ана-Ватанны, интернациональ достлукъны шерефлеген эсерлердир. «Эсерлернинъ чокъусы инкишаф этмекте олгъан социализм джемиетининъ талапларына джевап бермектен аджиз эдилер» [2]. Лякин несиллер багъыны сечип алмакъ ве кечмишини окъуйыджынынъ юрегине якъынлаштырмакъ, синъдирмек факъат марифетли языджынынъ къолундан келе. «Сабалар къучагъында» эсерининъ яратылмасына, эльбетте, халкъымызнынъ башына тюшкен буюк фаджиа – 1944 сенесининъ сюргюнлиги себепчи олды. Къыркъынджы-эллинджи сенелери халкънен бирликте Черкез-Али де бу фаджианы башындан кечирди. Чыдалмаз мешакъатларгъа огърагъан, эр бир тарафтан хырпалангъан ве акъаретленген къырымтатар халкъы эллинджи сенелери партия ве укюметнинъ къарарына бинаэн Урал дагъларында орман кесе, Къазахстан чёллеринде бол берекет ичюн куреше, Мырзачёльни, Къаракъум ве Къызылкъум чёллерини абаданлаштыра, озь заметинен шуретнинъ энъ юксек дереджесине котериле ве ерли халкънынъ итибарыны къазана. Романда къар астында комюлип къалгъан тереклер, эмекчилернинъ беджерикли къолларынен асралгъан тютюн, дженк йыллары ве дженктен сонъ халкънынъ башына тюшкен фелякетлер ве, ниает, янъы бахтлы аятнынъ тантанасы усталыкънен тасвирлене. «Озюнде къоюлгъан меселелер ве ахлякъий-эстетик къыймети джеэтинден роман бизим бугуньки куньлеримизге-сексенинджи йылларнынъ адамларына догърултылгъан ве айны вакъытта тарихий къарамане кечмишимизден узюльмеген», – дей филология илимлери намзети Джаид Азизов [3, с.124]. «Инсанлар арасында инсан олып юрмек яхшымы, ёкъса инсан сыфатыны ташыгъан йыртыджы олып юрмек яхшымы? Инсан баласы омюрининъ сонъуна къадар юзюнинъ астарыны джоймамакъ борджлу», — дей Черкез-Алининъ къараманларындан бири. Мутемадиен денъишип тургъан бу тутарлы дюнъяда мезкюр суаль ве фикир аля даа актуаллер [4, с.70].

Читать статью полностью >>>

Черкез-алининъ эсерлеринде ахлякъий идеалнынъ инкишафы (XX асырнынъ 70-80-нджи йыллары) / Ф.А. Сеферова // Культура народов Причерноморья. — 2004. — № 47. — С. 71-74

Об авторе

Таир Керимов

Таир Керимов

Оставить комментарий