Детская литература Литературоведение

Абибулла Одабаш. Китап

Китаплар о къадар догъру, косьтеришсиз аркъадашлардыр ки… Инсан китапларда хэр шейни тапар. Онлар кишини хэм кульдюрир, хэм агълатырлар. Китап сахифелеринде киши къышнынъ энъ зехэрли сувукъларында, яшавнынъ энъ аджджы дакъикъаларында биле бахарнынъ энъ гузель, энъ джан чекиджи япракъларыны яшар. Яшавнынъ буюк зевкъларыны, нефсининъ энъ буюк истеклерини бир тарафкъа атып тар одасы чекильген ве башыны авучлары арасына алып инсанларынынъ турмышыны, бахтыны, фелякетини тюшюнген языджыларнынъ язгъан китаплары бизге хэр шейни косьтерир. Бу сой китапларда тарафдарлыкъ, бир тарафыны якълав деген шей болмаз /олмаз/. Онлар хэр шейни олгъаны киби косьтермеге чалышырлар.

Бутюн дюньяны титреткен падишахлар, залымлар онларынъ къалемлери огюнде титрер, къалтырар. Хэр кеснинъ хор корип, кимсенинъ танымакъ истемеген фукъаре, сессиз кишилери вардыр ки, бу языджыларнынъ къалемлери онларны джанландырыр, бутюн дюньягъа танытыр, севдирир. Онлар хич бир шейден къоркъмазлар. Оларнынъ юрегинде буюк керчектен, инсанларнынъ бахтларындан башкъа бир шей яшамаз. Онлар бутюн инсанларнынъ тапындыкълары сары алтынларнынъ хаста бетине тюкюрип кечерлер. Кассасындаки /русча: касса/ ешиль, къырмызы ве чешит тюстеки параларнынъ дестелеринден, къапуларындаки чифте-чифте ат арабаларындан, ялдызлы эвлеринден юреклери къабаргъан[1], бунлар ичюн севинген яки мугъайгъан кишилернинъ халлары языджылар ичюн бир кулькюден башкъа бир шей дегильдир. Керчектен языджылар бу сой инсанларнынъ юреклерине кирер, къан тамырларында долашыр, тюшюнджелерини, дуйгъуларыны корерлер. Онларнынъ козюнден хич бир шей къачмаз. Онлар бизим корьмеген шейлеримизни корер, эшитмеген шейлеримизни эшитир, бизге де бильдирирлер.

Китаплар кузьгю кибидирлер. Онларда бизим бутюн яшавымыз джанланыр. Юреклеримиздеки энъ чиркин, энъ пис дуйгъуларымызнынъ янындаки энъ гузель, энъ темиз дуйгъуларымызны да корермиз. Онлар бирер ибрет[2] мейданыдыр. Виджданларымыз онларнынъ къатында майышыр, агълар, ишлермиз догърулыр, юреклеримиз темизленир.

Китаплар бирер махкемедир. Онлар хич бир къазынынъ[3] верип оламагъан хукюмлерини верирлер. Китаплар падишах, хукюмет къылычлары къадар кескиндирлер. Оларнынъ астында бизим къабахатлы боюнларымыз эгилип кесилир. Оларнынъ буюрыкъларынен биз озь-озюмизни къара зинданларгъа атармыз. Онларнынъ хукюм сюрген, падишахлыкъ эткен мемлекетлеринден хакъсызлыкълар къачар, залымлар сакъланыр, къаранлыкълар айдынланыр.

Лякин языкъ ки, онлар даха дюньяны запт этип оламадылар. Бир чокъ керчекджи китапларнынъ янында би чокъ да яланджылары, косьтеришли, руялы сойлары вар. Онларны бири-биринден айырмакъ пек кучь. Онынъ ичюн онлардан пек чокъларыны окъумакъ, пек чокъларынен танышмакъ керек.

Мен онларнынъ бир кунь ола илле устюн келеджеклерине инанам. Инсанларнынъ арасындан яманлыкълар къалкъаджакъ ве бир кунь келеджек ки, бутюн инсанлар бир-бирлерини севип саяджакълардыр. Къаланлар (1) /къалгъанлар/ ортадан къалкъаджакъ[4], хакъ ерини тападжакътыр. Энъ сонъки (2) куньдюз гедженинъ къара юзюни орьтеджекдир[5]. Бутюн инсанларнынъ бунынъ ичюн чалышмасы керектир. Бу инсанлар ичюн буюк бир тилек, керчектен бир идеал олмалыдыр.

Ана, бунынъ ичюн хэпимиз татлы-татлы юкълагъан заманда титрек бир чыракънынъ къаршысында бу беяз кунешнинъ догъмасын истеп, язылгъан китапларнынъ айдын япракъларыны къарыштырмалы, онларны хурьметле окъумалы ве ондаки тюшюндже ве дуйгъуларны элеп, чельтеп[6] алмагъа чалышмалыдыр.

  

  • Одабаш А., Аджы-Асан У. Окъув китабы. 1-нджи басамакъ мектеплерининь 3-нджи сыныфлары ичюн окъув китабы. – Акъмесджит: Къырымдевнешр, 1924. – 260с. – С. 18-19.
[1] Юреги къабармакъ – метинде: быкъмакъ (русча: надоесть до тошноты)
[2] Ибрет – орьнек, дерс
[3] Къазы – шериат хадими (русча: судья)
[4] Къалкъмакъ – турмакъ
[5] Орьтмек – къапатмакъ
[6] Чельтмек – метинде: огренмек (русча: обработать)

Об авторе

Таир Керимов

Таир Керимов

Оставить комментарий