Детская литература Культурология Литературоведение

Абибулла Одабаш. Байрам айы

  • Буюк анай, буюк анай, ай вар, ай догъгъан, кель, бакъсана, эфендим бабам айтты!..

Бу йыл Оразанынъ башында ай корюнмеген эди. Бир айдан берли тутулгъан оруджгъа[1] буюк, севинчли бир ифтар хатырлаяджакъ. Ислямлыкъта пек аз олгъан буюк байрамлардан бирисини мужделееджек[2] айны койде топ-топ джыйылып эхали балабан бир меракъ ве гъайретнен къаравлай[3] эдилер. Лякин эки-учь куньден берли бу гузель юзьлю, муждеджи айнынъ догъуп корюнеджек ерлерини къаплагъан къара булутлар кутюльген айны косьтермей, эхалини ачувландыра эди.

Акъшам намазына якъын бир заман, орталыкъ тынч, бираз салкъынджа…

Куньдюз ягъгъан ягъмурдан темизленген хавада гузель, хош бир къокъу вар эди. Кунеш чокътан «Хан Чардакъ»нынъ артында сакълангъан, орталыкъкъа узун сачакълы кольгелер узаткъан эди. Юксек, гъурурлы Чатыртав, батмакъта олгъан кунешнинъ сонъ ярыкъларынен йылтырай, алланып пуллана эди.

Кокте сийрек-сандыракъ асылы тургъан къырмызы, сары, гульгули тюстеки булутлар къыбырдамакъдан къоркъкъандай сусып отура, дюньямызны ташлап кетмекде олгъан кунешни озгъара эдилер.

Кучюк къардашымнынъ индже, темиз сеси узеринде (1) ашагъа бакътым. Бабам ве даха бир чокъ кишилер[4] эллерини къашларынынъ устюне къойгъан, куньбатыда Бабугъан-Яйланынъ (2) сыртларындаки бир ягъы гульгули-къырмызы тюслеринен ялдызлынгъан кичкене бир булутнынъ къуба[5] тюстеки тарафындан чыкъмакъта олгъан индже, назик айгъа къарай /бакъа/ эдилер… Анамнен кичкене[6] къардашым да бу джыйынгъа якълашты.

Аначыгъым артыкъ нурлары сёнмеге башлагъан ихтияр[7] козьлеринен мавы коктеки яш айны къыдырмагъа башлады.

  • Я корамайым да балам!..
  • Иште, иште Бабугъан-Яйланынъ (3) устюндеки къырмызы булутнынъ артында!..

Бу арада бабам:

  • Ой машаллах, не къадар балабан экен, мубарек ай!.. – деди. Анам да сарф эткен[8] энъ сонъ къуветинен айны корьген эди. Озюнинъ гузель, татлы сесимен /сесинен/:
  • Саиде… (4) Мубарек, не къадар гузель! Хош кельдинъ, муждеджи ай!.. – деп кулюмсиреди.

О бир якъта агъамнынъ эвден чапып чыкъкъан кичкене къызчыгъы:

  • Не вар я, буюк анай? – деди, ким кельди я?
  • Ай, къызчыгъым, ай, кель бакъ я! Байрам айы, сенинъ киби яш, тазе бир ай!..

Эвнинъ о бир балалары онынъ артындан бутюн къомшу балалары да джыйылды.

Анам:

  • Айдынъ, балалар, – деди, тазе айчюн бир дуа этейик, котеринъ хэпинъиз эллеринъизни!..

Хэр кес элини мавы кокке ачты. Кичкене балачыкълар севинди, бир-бирлерине бакъышып козьчиклерини йылтыраттылар. Онлар да гузель эльчиклерини котердилер. Анам темиз юрегининъ бутюн сафлыкъ[9] ве шефкъатынен дуагъа башлады:

Ай корьдим Аллах,

Аментю биллях

Не де гузель айлар!..

Дженнетке бакъар…

Шевкъы юзюме,

Нуры козюме!..

Акъай, апакъай, бала-чагъанынъ темиз юреклеринден къопып кельген «Амин»лерге терекдеки къушчыкъларнынъ гузель чивильтилери де къошула эди. Анам дуасына девам этти:

Яттым сагъыма,

Дёндим солума,

Бинъ бир адлы бир Аллах

Бинъ бир белядан сакъла!

Амин, Раббим, амин…

Бираз сонъ койнинъ чевре-тарафындан атылгъан байрам тюфеклерининъ муждеджи сеслери этрафтаки дере ве дагъларгъа варып сыйпала, онлардан да къуванчлы къаршылыкълар ала эди…

  • Миллет. – 1918. – нояб. 3.
  • Одабаш А., Аджы-Асан У. Окъув китабы. 1-нджи басамакъ мектеплерининь 3-нджи сыныфлары ичюн окъув китабы. – Акъмесджит: Къырымдевнешр, 1924. – 260с. – С. 23-25.
  • – 2000. – noyab.
[1] Орудж – ораза
[2] Мужде – къуванчлы хабер
[3] Къаравламакъ – бакъмакъ, сейир этмек
[4] Киши – адам
[5] Къуба (къубе) – ачыкъ боз; къонъур тюсли (русча: сероватый, бурый)
[6] Кичкене – уфакъ
[7] Ихтияр – къарт, эсли башлы
[8] Сарф этмек – метинде: гъайып эткен
[9] Сафлыкъ – темизлик, паклык

Об авторе

Таир Керимов

Таир Керимов

Оставить комментарий