Детская литература Литературоведение Образование и педагогика

А. Одабаш. Яз умюти

Узун, къарангъы, сувукъ кечаларда[1] Юнуснынъ анасы огълуны къуджагъына баса, оны сувукътан къорчаламагъа чалыша эди. Кучюк, алчакъ таванлы, дымлы[2], устю топракъ ве кульнен орьтюльген эвнинъ таштан ясалгъан балабан печи /собасы/ чокътан сувгъан. От-атешни унуткъан эди. Ат, сыгъыр, огюзлер тап кечен /кечкен/ кузьден олип биткен, яздан тезек ясамакъ мумкюн болмагъан /олмагъан/ эди, къуругъан чёльден къышта якъмакъ ичюн къорай топламакъ да мумкюн болмады. Юнуснынъ бабасы кечен йылнынъ ачлыгъындан ольген эди.

Онынъ беш-алты баласындан тек бир огълу къалды.

Эсма абайнынъ[3] бу огълы да кетсе, сонъ бу артыкъ алты-еди джанлыкъ къорантадан хич бир кимсе къалмаяджакъ. Онынъ ичюн о бутюн аналыкъ севги ве шефкъатынен оны сувукъ ве ачлыкътан сакъламакъ истей.

  • Пек сувукъ да анай, тонъаджакъман[4] да!..
  • Ушюме, сен балакъайым /балачыгъым/. Мына мен санъа бир ёргъан даха орьтермен[5]. Джыллынырсынъ[6]. Анай огълуны баврына[7] баса, тапкъан чул-чубурыман /чул-чубурнен/ устюни къапата. Амма Юнуснынъ тишлери кене бир-бирине ура, о кене тонъа.

– Тонъаджакъман /тонъаджам/  да анай!..

  • Тонъма, сен балам, тонъма, мына энди бираздан яз келир. Кунеш чыкъар, орталыкъны джыллытыр, чёллерде отлар осер, сарыкъ моллалар[8], чынарлар, тюльпанлар ачар. Куен гъорайлар[9], джебелеклер[10], джувшанлар[11] буюр… Бу йыл къышымыз арув[12], берекетли кечти, яз мол болур /бол олур/. Къоркъма, сен балам, яздан коп /чокъ/ къорайлар, отлар джыярмыз, келеджек къышта печимизни /собамызны/ арув эттирип якъармыз.

Бу сёзлер Юнускъа сувукъны унуттырды.

  • Я кене къуракълыкъ[13] болса, анай!.. Сонъ бизлер не ишлермиз[14]?
  • Ёкъ балам, сен къоркъма, Танъры бизни аджыр. Бу яз берекетли болур.

Яз тюшюнджеси Юнусны джыллытты. Анасынынъ баврында о сыджакъ тюшлер корьмеге башлады. «О кичкене[15] къардашларыман /къардашларынен/ кой мезарлыгъында адрав-сыманларнынъ арасында ойнайлар, онлар «Джашын джувмакъ»[16] ойнай, бир-бирлерининъ артындан къувалашалар. Кимерде онлар чай-чай, сютеген, алакъанлар[17] тапып ашай, сонъ авуткъа барып джувуна[18], сазлыкъта[19] яталар. Иште онларнынъ бабасы чёльден къайта, элинде бир къуш, авуч джер алма[20] бар… Юнусман /Юнуснен/ къардашлары онъа догъру джувуралар[21]..!»

Ох, яз некъадар гузель!,.

Юнуснынъ анасы юкълагъан огълунынъ юзюнден бу севинч долкъунларыны /толкъунларыны/ окъуй. Онынъ бутюн яшавы къыш. Онда тек бир яз умюти бар. Огълунынъ осип буюмеси…

  • Одабаш А., Аджы-Асан У. Окъув китабы. 1-нджи басамакъ мектеплерининь 3-нджи сыныфлары ичюн окъув китабы. – Акъмесджит: Къырымдевнешр, 1924. – 260с. – С. 74 – 75.
[1] Кеча – гедже
[2] Дым – рутубет
[3] Абай – апай
[4] Тонъмакъ – ушюмек
[5] Орьтмек – къапатмакъ
[6] Джылланмакъ – къызынмакъ
[7] Бавры – багъры
[8] Сарыкъ моллалар – чёльде оськен отларнынъ бир чешити
[9] Куен гъорай – чёльде оськен отларнынъ бир чешити
[10] Джебелек – епелек (одуванчик)
[11] Джувшан – ювшан (русча: полынь)
[12] Арув – яхшы, гузель
[13] Къуракълыкъ – засуха
[14] Не ишлермиз – не япарсыз
[15] Кичкене – уфакъ
[16] Джашын джувмакъ – къырымтатар миллий бала оюнларнынъ бир чешити
[17] Чай-чай, сютеген, алакъанлар – чёльде оськен отларнынъ бир чешити
[18] Джувунмакъ – ювунмакъ
[19] Сазлыкъ – батакъ, батакълыкъ,
[20] Джер алма – ер алма (земляная груша, тапинамбур)
[21] Джувурмакъ – чапмакъ, къошмакъ

Об авторе

Таир Керимов

Таир Керимов

Оставить комментарий